Anasayfa / Nedir ? / Obezite

OBEZİTE

OBEZITE Obezite bir hastaliktir!.. Vücut yag miktarinin artisiyla tanimlanir, metabolik ve damarsal morbidite açisindan risk faktörü olusturur. Obezite, primer (eksojen) ve sekonder (metabolik, genetik, iyatrojenik) olarak ikiye ayrilir ve metabolik sendromun en önemli ögesidir. Primer obezite nedenleri, hareketsiz (sedanter) yasam tarzi ve asiri kalori alimidir. Obezite prevalansi Dünyada %30 , Türkiyede kadinlarda %29-46, erkeklerde %13-16dir. Ülkemizde kilo artisinin en hizli oldugu dönem 30-40 yas arasidir. Obezlerde asagidaki hastaliklarin görülme olasiligi artar: Diabetes mellitus Koroner kalp hastaligi Hiperlipidemi Hipertansiyon Inme (stroke) Diger hastaliklar: Osteoartrit, safra tasi, uyku apnesi, kanser (erkekte kolon ve prostat; kadinda meme, uterus ve mesane) Kirk bes yas üstü erkekler, menopozdaki kadinlar, sigara içenler, sedanter yasam sürenler, ailelerinde hipertansiyon, kalp-damar hastaligi, diabetes mellitus olanlar bu hastaliklar açisindan risk altindadir. Çocukluk çagi, özellikle adolesan çagi obezitesi genellikle eriskin yasta da sürer. Çocukluk obezitesi tani ve tedavisi, eriskin çagdaki kronik hastaliklari önleme açisindan çok önemlidir. Tani Obezite tanisi için antropometrik ölçümler yeterlidir. Vücut kitle indeksi (VKI) en sik ve güvenilir olarak kullanilan ölçüttür: VKI = Vücut agirligi (kg) / Boy2 (m2) VKInin 30 kg/m2 ve üstünde olmasi obezite olarak kabul edilir. Risk altindaki kisilerde VKI 327 kg/m2 olmasi obezite kabul edilmelidir. Çocuklarda ise VKInin yasa ve cinsiyete göre 95. persentilin üstünde olmasi obezite kabul edilir (Tablo 1). Bel çevresi ölçümü vücuttaki yag dagiliminin saptanmasinda kullanilir. Bel çevresinin erkeklerde >102 cm, kadinlarda >88 cm olmasi abdominal obezite olarak degerlendirilir ve kardiyovasküler risk göstergesi kabul edilir. Bu degerler gebeler için geçerli degildir. Ayirici tani Endokrin (hipotiroidi, Cushing sendromu, insülinoma, polikistik over sendromu, erkekte hipogonadizm), genetik nedenler ve ilaç kullanimi düsünülmelidir. Laboratuvar Olanak varsa, açlik ve tokluk kan sekeri, serum lipidleri (trigliserid, total kolesterol, LDL-kolesterol, HDL-kolesterol) degerlendirilmelidir. Tedavi Amaç, hasta için kabul edilebilir, gerçekçi bir kilo kaybi hedeflenerek, obeziteye iliskin morbidite ve mortalite riskini azaltmak ve yasam kalitesini yükseltmektir. Vücut agirliginin 6 aylik dönemde %10 azalmasi obezitenin yol açtigi hastaliklarin önlenmesinde önemli yarar saglar. 1. Diyet Diyetle haftada ortalama 500 gram kilo kaybi beklenir. Bu amaçla, düsük kalorili dengeli diyetler planlanmalidir. Pratik yaklasim olarak, kadinlar için 1.200 kcal/gün, erkekler için 1.400 kcal/gün orta derecede düsük kalorili diyet önerilebilir. Diyet bilesimi %20-30 yag, %15 protein ve %55-60 karbonhidrattan olusmalidir. Diyet yüksek lif orani içermeli, doymus yag orani azaltilmali ve degisime olanak saglanmalidir. Diyetin ögünleri sik, miktarlari az olmali, sosyoekonomik kosullara uygun ve yasam boyu uygulanabilir olmalidir. Kisa süreli, dengesiz ya da çok düsük kalorili diyetlerden kaçinmalidir. 2. Egzersiz Egzersiz hastanin cinsiyeti, yasi ve mevcut risk faktörlerine göre ayarlanmalidir. Yürüyüs, güvenli ve kolay uygulanabilir oldugundan herkese önerilebilir. Günde 10 dakika olarak baslayip haftada en az 5 gün 30-45 dakikaya çikacak sekilde arttirilmalidir. 3. Davranis degisikligi Hastanin yasam sekli ve beslenme aliskanliklarinda kalici degisiklikler saglanmaya çalisilir. Besin maddelerinin saglikli hazirlanis sekilleri önerilir. Çocukluk çagindaki obezite tedavisi Mutlaka ailenin beslenme aliskanligi degistirilmelidir. Iki yas altindaki çocuklarda, motor gelisme geriligi yoksa kilo kaybi amaçlanmamalidir. Iki-yedi yas arasi çocuklarda amaç kilonun korunmasidir. Ancak çocuk çok hizli kilo almissa ya da ailede baska obez bireyler varsa, ayda en fazla 500 gram agirlik azalmasi saglanmalidir. Yedi yasindan büyük çocuklarin haftada 0,5-1 kg kaybetmesi saglanmalidir. Sevk Diyet ve egzersiz tedavisine ragmen kilo kaybinin olmamasi Stabil olmayan veya yeni ortaya çikmis ek hastaliklarin varligi Sekonder obezite Hedeflenenden çok kilo kaybi Yeme aliskanliklari ve gerçekçi olmayan nedenlerle tedaviye uymama (psikotik hastalar) durumlarinda hasta sevk edilmelidir. Çocukluk çaginda, obez çocukta kabizlik varsa hipotiroidi; mental retardasyon, gelisme geriligi ve minör malformasyonlar varsa genetik bazi sendromlar açisindan çocuk sevk edilmelidir. Izlem Ayda bir kez, mümkünse ayni tarti ile, agirlik izlemi yeterlidir. Diyetle ilgili egitim verilmelidir. Beklenen ölçüde kilo kaybi yoksa egitim tekrarlanmalidir. Beklenenden (3 ayda vücut agirliginin %10undan) çok kilo kaybi varsa hasta katabolizma açisindan dikkatle ve daha sik araliklarla izlenmelidir. Kan basinci izlemi yapilmalidir. Tablo 1. Çocuklarda yasa ve cinsiyete göre VKI persentilleri Erkek Yas 5 50 95 1 14,6 17,2 19,9 2 14,4 16,5 19,0 3 14,0 16,0 18,4 4 13,8 15,8 18,1 5 13,7 15,5 18,0 6 13,6 15,4 18,1 7 13,6 15,5 18,9 8 13,7 15,7 19,7 9 14,0 16,0 20,9 10 14,2 16,6 22,2 11 14,6 17,2 23,5 12 15,1 17,8 24,8 13 15,6 18,4 25,8 14 16,1 19,1 26,8 Kiz 1 14,7 16,6 19,3 2 14,3 16,0 18,7 3 13,9 15,6 18,3 4 13,6 15,4 18,2 5 13,5 15,3 18,3 6 13,3 15,3 18,8 7 13,4 15,5 19,7 8 13,6 16,0 21,0 9 14,0 16,6 22,7 10 14,3 17,1 24,2 11 14,6 17,8 25,7 12 15,0 18,3 26,8 13 15,4 18,9 27,9 14 15,7 19,4 28,6 Tablo 2. Günlük enerji gereksinimine göre besin gruplarinin tüketilmesi önerilen porsiyon sayilari* Enerji Tahil Meyve Sebze Süt ve ürünleri Et, yumurta, kurubaklagil Yag 1.200 5 2 3 1,5 4 3 1.300 5 2 4 1,5 4 4 1.400 5 2 4 2 5 4 1.500 6 2 4 2 5 4 1.600 6 3 4 2 6 4 1.700 7 3 4 2 6 5 1.800 7 3 5 2 7 5 Besin gruplarinin porsiyon miktar ve içerikleri için Saglik Bakanliginin Toplumun Beslenmede Bilinçlendirilmesi adli egitim materyaline basvurulabilir. *SIGN obezite kilavuzundan aktarilmistir. Kaynaklar 1. Clinical Guidelines on the Identification, Evaluation and Treatment of Overweight and Obesity in Adults. The Evidence Report. NIH Publication No. 98-4083, 1999. 2. Onat A. TEKHARF (Türk Eriskinlerde Kalp Sagligi, Risk Profili ve Kalp Hastaligi) Istanbul, 2000. 3. Hatemi H, Turan N, Arik N, Yumuk V. Türkiye Obezite ve Hipertansiyon Tarama Sonuçlari (TOHTA). Endokrinolojide Yönelisler 2000;11 (Ek 1). 4. Alikasifoglu A, Yordam N. Obezitenin Tanimi ve Prevalansi. Katki 2000:21:475-81. 5. Hellerstein MK, Parks EJ. Obesity and Overweight. Greenspan FS, Gardner DG, ed. Basic and Clinical Endocrinology, 6th ed. McGraw-Hill, 2001. 6. Ulusal Obezite Rehberi. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Dernegi, 1999. 7. Whitaker RC, Wright JA, Pepe MS, Siedel KD, Diettz WH. Predicting Obesity in Young Adulthood from Childhood and Parental Obesity. N Eng J Med. 1997:337;869-73. 8. Dietz WH. Chilhood Obesity. Prevention and Treatment of Childhood Obesity. Acad Sci. 1993:699:47- 54. 9. Scottish Intercollegiate Guidelines Network (SIGN). Obesity in Scottland. A National Clinical Guideline. Pilot Edition. SIGN Publication No 8,1996.