Anasayfa / Nedir ? / Tüf

TÜF

Yanardağların püskürttüğü kül, kum ve lâv parçacıklarından oluşan, çoğunlukla açık renkli, hafif gözenekli bir tür çökelti taşı.

Tüfe örnek olarak Kapadokya bölgesinin toprak yapısı verilebilir. Kapadokya bölgesindeki Erciyes, Hasandağı ve Göllüdağ jeolojik devirlerde aktif birer volkandı. Bu volkanla birlikte diğer çok sayıdaki volkanların püskürmesi Üst Miyosen’de (10 milyon yıl önce) başlayıp günümüze kadar sürmüştür. Yanardağlardan çıkan lâvlar, plâtoda, göller ve akarsular üzerinde 100-150 m kalınlığında farklı sertlikte tüf tabakasını oluşturmuştur. Bu tabakanın bünyesinde tüften başka tüffit, ignimbirit tüf, lahar, volkan külü, kil, kumtaşı, marn aglomera ve bazalt gibi jeolojik kayaçlar bulunmaktadır. Ana volkanlardan püsküren maddelerle şekillenen plâto, şiddeti daha az küçük volkanların püskürmeleriyle sürekli değişime uğramıştır. Üst Pliosen’den başlayarak başta Kızılırmak olmak üzere, akarsu ve göllerin bu tüf tabakasını aşındırmaları nedeniyle bölge bugünkü hâlini almıştır.

Peri bacalarının oluşumunda da tüf tabakası yer alır. Vadi yamaçlarından inen sel sularının ve rüzgârın, tüflerden oluşan yapıyı aşındırmasıyla peri bacası adı verilen ilginç oluşumlar ortaya çıkmıştır. Sel sularının dik yamaçlarda kendine yol bulması, sert kayaların çatlamasına ve kopmasına neden olmuştur. Alt kısımlarda bulunan ve daha kolay aşınan malzemelerin derin bir şekilde oyulmasıyla yamaç gerilemiş, böylece üst kısımlarda yer alan şapka ile aşınmadan korunan konik biçimli gövdeler ortaya çıkmıştır. Daha çok Ürgüp civarında bulunan şapkalı peri bacaları konik gövdeli olup, tepe kısımlarında bir kaya bloğu bulunmaktadır. Gövde tüf, tüffit ve volkan külünden oluşmuş kayaçtan; şapka kısmı da lahar ve ignimbirit gibi sert kayaçlardan oluşmaktadır. Yani şapkayı oluşturan kaya türü, gövdeyi oluşturan kaya topluluğuna oranla daha dayanıklıdır. Bu peri bacasının oluşumu için ilk koşuldur. Şapkadaki kayanın direncine bağlı olarak, peri bacaları uzun ya da kısa ömürlü olmaktadır. Kapadokya bölgesinde erozyonun oluşturduğu peri bacası tipleri; şapkalı, konili, mantar biçimli, sütunlu ve sivri kayalardır.